Dünya genelinde her yıl üretilen çeliğin yaklaşık %4’ü, kullanıma girdikten kısa bir süre sonra korozyon (paslanma) nedeniyle yok olmaktadır. Enerji nakil hatlarından otoyol bariyerlerine, devasa köprülerden stadyum çatılarına kadar modern medeniyetin üzerine inşa edildiği çelik, doğası gereği en kararlı hali olan “demir okside” (pasa) dönme eğilimindedir. Bu kaçınılmaz doğa kanunu, küresel ekonomiye milyarlarca dolarlık bakım, onarım ve yenileme maliyeti olarak geri döner.

Peki, çeliğin bu zayıf karnını nasıl güçlendirebiliriz? Cevap, yüzyıllardır bilinen ancak teknolojisi sürekli gelişen bir yöntemde saklı: Sıcak Daldırma Galvaniz (SDG).

1. Sıcak Daldırma Galvaniz (SDG) Nedir?

Sıcak Daldırma Galvaniz; demir veya çelik malzemelerin, yaklaşık 450°C sıcaklıktaki erimiş çinko banyosuna daldırılarak, yüzeylerinde korozyona dayanıklı bir kaplama oluşturulması işlemidir.

Ancak bu işlemi basit bir “boyama” veya “yüzey örtme” olarak tanımlamak büyük bir hata olur. Boya, metalin üzerine yapışan fiziksel bir örtüdür; galvaniz ise çelik ile çinkonun girdiği reaksiyon sonucu oluşan metalurjik bir bağdır.

Neden Çinko?

Çinko, demire göre doğada daha “aktif” bir metaldir. Ancak oksijenle temas ettiğinde, demir gibi parçalanarak paslanmaz; aksine yüzeyinde çok yoğun ve sert bir oksit tabakası oluşturarak kendini kilitler. Bu özellik, onu çelik için mükemmel bir koruyucu yapar.

İtalyan fizikçi Luigi Galvani’nin 18. yüzyılda keşfettiği elektrik prensiplerinden adını alan bu işlem, günümüzde TS EN ISO 1461 standardı ile endüstriyel bir disiplin haline gelmiştir.

2. Galvanizin Üçlü Koruma Mekanizması

Sıcak daldırma galvanizi diğer tüm kaplama yöntemlerinden (boya, sprey, elektro kaplama) ayıran en temel özellik, korozyona karşı geliştirdiği üç aşamalı savunma sistemidir.

A. Bariyer Koruması (Zırh Etkisi)

Galvaniz işlemi sonucunda çelik yüzeyinde oluşan çinko tabakası, metalin atmosferle (hava, su, nem) temasını fiziksel olarak keser. Bu tabaka, metalurjik olarak çeliğe işlediği için soyulma, kabarma veya dökülme yapmaz. Suyun ve oksijenin çeliğe ulaşamadığı yerde pas oluşamaz.

B. Katodik Koruma (Kurban Anot Prensibi)

Galvanizin en büyük mucizesi buradadır. Boyalı bir direk düşünün; üzerine bir taş çarptığında veya montaj sırasında çizildiğinde, boya kalkar ve alttaki çelik açığa çıkar. Paslanma bu noktadan başlar ve boyanın altından yürüyerek tüm direği çürütür.

Galvanizli çelikte ise durum farklıdır. Kaplama derin bir şekilde çizilse ve çelik açığa çıksa bile, çizik etrafındaki çinko, elektrokimyasal olarak devreye girer. Çinko, demirden daha negatif potansiyele sahip olduğu için “kendini feda eder” (kurban anot) ve oksitlenerek açığa çıkan çeliği korumaya devam eder. Bu sayede galvanizli malzemelerde “pas yürümesi” (underfilm corrosion) yaşanmaz.

C. Patina Oluşumu

Galvanizli yüzey havayla temas ettiğinde zamanla reaksiyonlar devam eder:

1. İlk olarak Çinko Oksit oluşur.
2. Nem ile birleşerek Çinko Hidroksit halini alır.
3. Son olarak havadaki karbondioksit ile reaksiyona girerek Çinko Karbonat tabakasına (Patina) dönüşür.
   Bu mat gri renkli patina tabakası, suda çözünmez ve son derece kararlıdır. Alttaki taze çinkonun erime hızını yavaşlatarak kaplamanın ömrünü onlarca yıl uzatır.

3. Adım Adım Galvanizleme Süreci

Kaliteli bir galvaniz kaplama, malzeme çinko havuzuna girmeden çok önce başlar.

Aşama 1: Yağ Alma (Degreasing)

İmalattan gelen çeliklerin üzerinde kesme sıvıları, gres yağları ve makine yağları bulunur. Yağlı bir yüzey asitle temizlenemez ve galvaniz tutmaz. Bu nedenle malzeme, alkali banyolara daldırılarak tüm yağ ve kirlerden arındırılır.

Aşama 2: Asitleme (Pickling)

Yağı temizlenen çeliğin yüzeyindeki pas ve tufal (imalat sırasında oluşan oksit tabakası), Hidroklorik Asit (HCl) banyolarında tamamen sökülür. Bu işlem sonucunda “Virgin Steel” denilen saf metal yüzeyi ortaya çıkar.

Aşama 3: Durulama (Rinsing)

Malzeme üzerindeki asit kalıntıları su banyosunda temizlenir. Bu adım, bir sonraki aşama olan flux banyosunun kimyasal dengesini korumak için önemlidir.

Aşama 4: Fluxlama (Fluxing)

Çeliğin havayla temas edip tekrar oksitlenmesini önlemek ve çinko ile mükemmel bir reaksiyon vermesini sağlamak için malzeme, Çinko Amonyum Klorür çözeltisine daldırılır. Flux, bir nevi “lehim suyu” görevi görür.

Aşama 5: Kurutma

Fluxlanan malzeme, sıcak hava tünellerinde kurutulur. Bu işlem, çinko havuzuna ıslak malzeme girmesini (ki bu çinko patlamasına neden olur) engeller ve enerji tasarrufu sağlar.

Aşama 6: Galvanizleme (Sıcak Daldırma)

İşlemin kalbi burasıdır. Malzeme, 450°C (±5°C) sıcaklığındaki erimiş saf çinko (%99.995 Zn) banyosuna daldırılır. Çelik ısındıkça, yüzeyde demir ve çinko atomları birbirinin içine difüze olur. Bu sırada dıştan içe doğru farklı sertlikte alaşım tabakaları oluşur:

• Gama Tabakası: %75 Çinko, %25 Demir (Çok sert)
• Delta Tabakası: %90 Çinko, %10 Demir
• Zeta Tabakası: %94 Çinko, %6 Demir
• Eta Tabakası: %100 Saf Çinko (En dış yüzey)

Aşama 7: Soğutma ve Kalite Kontrol

Havuzdan çıkarılan malzeme, hava veya su ile kontrollü soğutulur. Ardından kalite kontrol ekibimiz; kaplama kalınlığı (mikron), yapışma testi ve görsel muayene yaparak ürünü sevkiyata hazır hale getirir.

4. Neden Sıcak Daldırma Galvaniz? 7 Kritik Avantaj

Mühendisler ve yatırımcılar neden projelerinde galvanizi şart koşuyor?

1. Rakipsiz Ömür (50-80 Yıl): Kırsal alanlarda 80 yıla, ağır endüstriyel veya deniz kenarı bölgelerde ise 30-50 yıla varan bakım gerektirmeyen bir koruma sağlar.
2. Bütünsel Kaplama (İç Yüzey Koruması): İES Galvaniz’in daldırma yöntemiyle, boru direklerin, kutu profillerin veya tankların sadece dışı değil, iç yüzeyleri de kaplanır. Boya tabancasının ulaşamadığı yerlere sıvı çinko ulaşır.
3. Darbe ve Sürtünme Direnci: Galvaniz işlemi sırasında oluşan demir-çinko alaşım tabakaları, çeliğin kendisinden daha serttir (Elmas sertliğine yakındır). Bu özellik, nakliye ve şantiye montajı sırasında malzemenin darbelere karşı direncini artırır.
4. Ekonomiklik (Life-Cycle Cost): Galvaniz, ilk yatırım maliyeti olarak boya ile yarışır durumdadır. Ancak boyanın her 10-15 yılda bir yenilenmesi gerektiği düşünüldüğünde, ömür boyu maliyet açısından galvaniz açık ara en ucuz çözümdür.
5. Hız ve Uygulama Kolaylığı: Boyama işlemi katlar arası kuruma süresi gerektirir ve günler sürer. Galvaniz ise birkaç saat içinde tamamlanır. İES Galvaniz’in 120.000 tonluk kapasitesi, projelerinize hız katar.
6. Çevre Dostu: Çinko doğal bir elementtir ve galvanizli çelik %100 geri dönüştürülebilir. Bakım gerektirmediği için karbon ayak izi düşüktür.
7. Güvenilirlik: Galvaniz, standartları (ISO 1461) net olan bir endüstriyel süreçtir. Kaplama kalınlığı her noktada standarttır, boyadaki gibi “usta hatası” veya “ince atılmış yer” riski minimumdur.

Sıcak Daldırma Galvaniz Nedir? Korozyona Karşı 50 Yıllık Koruma Kalkanı

5. İES Galvaniz Farkı: 14 Metre Galvaniz Kazanı ve Tek Daldırma

Türkiye’de birçok galvaniz tesisi bulunmaktadır. Ancak İES Galvaniz’i sektörün lideri yapan en önemli teknik özellik, Kazan Boyutudur.

Tesisimiz, 14 metre uzunluğunda, 1.8 metre derinliğinde ve 3.2 metre genişliğinde dev bir galvaniz havuzuna sahiptir.

Tek Daldırma vs. Çift Daldırma

Piyasadaki 7-8 metrelik havuzlara sahip firmalar, 12 metrelik bir aydınlatma direğini kaplamak için “Çift Daldırma” (Double Dip) yöntemi kullanır. Direğin önce bir yarısı, sonra diğer yarısı daldırılır.

• Risk: Bu yöntem, direğin ortasında çirkin bir birleşme izi bırakır. Daha kötüsü, direk iki kez ısıtıldığı için termal gerilimden dolayı eğilme (çarpılma) riski artar. Kaplama kalınlığı birleşim yerinde dengesiz olabilir.

İES Galvaniz Avantajı: Biz, 13-14 metreye kadar olan parçaları tek seferde (Tek Daldırma) kaplarız. Sonuç; baştan sona homojen, pürüzsüz, ek izi olmayan ve yapısal bütünlüğü korunmuş mükemmel bir üründür.

6. Galvaniz ve Endüstriyel Boya Karşılaştırması

Hangi yöntemi seçmelisiniz? İşte kısa bir karşılaştırma:

7. Sektörel Uygulama Alanları

Sıcak daldırma galvaniz, hayatın her alanında karşımıza çıkar:

• Enerji: Yüksek gerilim hatları, trafo merkezleri, dağıtım direkleri (Boru ve A tipi).
• Ulaşım: Otokorkuluklar (Yol bariyerleri), köprü korkulukları, trafik levha direkleri, demiryolu katener sistemleri.
• Güneş Enerjisi (GES): Arazi tipi güneş santrallerinin taşıyıcı konstrüksiyonları.
• İnşaat: Çelik yapılar, bina iskeletleri, beton içi donatılar, cephe sistemleri.
• Tarım: Sera konstrüksiyonları, yemlikler, silolar.
• Şehir Mobilyaları: Aydınlatma direkleri, bayrak direkleri, banklar, çöp kovaları.

8. Mühendisler İçin: Galvanize Uygun Tasarım İpuçları 

Kusursuz bir galvaniz kalitesi için, malzemenin üretim aşamasında bazı kurallara dikkat edilmelidir.

A. Havalandırma ve Drenaj Delikleri

Sıcak daldırma galvaniz sıvı bir işlemdir. Kapalı hacimlerin (boru, kutu profil) içine çinkonun girebilmesi için havanın çıkması gerekir.

• Altın Kural: “Hava çıkmazsa, çinko girmez.”
• Uygun çapta delik açılmayan kapalı malzemeler, 450°C’de içeride genleşen hava nedeniyle patlayabilir. Bu hem hayati tehlike yaratır hem de malzemeyi bozar.

B. Çelik Kimyası (Sandelin Eğrisi)

Çeliğin kimyasal bileşimi, özellikle Silisyum (Si) ve Fosfor (P) oranları, kaplamanın kalınlığını ve parlaklığını etkiler.

• Si oranı %0.03 – %0.12 arasında olduğunda (Sandelin Bölgesi), reaksiyon çok hızlı olur ve kaplama kalın, mat ve kırılgan olabilir. İES Galvaniz, müşterilerine doğru çelik seçimi konusunda danışmanlık verir.

C. Yüzey Temizliği

Boya, vernik, kaynak cürufu (curuf) veya ağır gresler asitle temizlenmez. İmalatçıların, galvaniz öncesi bu tür kirleri mekanik olarak temizlemesi gerekir. Aksi halde o bölgelerde “kara leke” (kaplanmamış alan) oluşur.

9. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Galvanizli çelik boyanabilir mi?

Evet. Buna Duplex Sistem denir. Hem galvanizin korumasını hem de boyanın estetik rengini (RAL kodu) birleştirir. Ancak taze galvaniz yüzeyi kaygandır; boyanın tutunması için yüzeyin hafifçe pürüzlendirilmesi (sweep blasting) gerekir.

2. Galvanizli boruya kaynak yapılır mı?

Yapılabilir ancak kaynak ısısı o bölgedeki çinkoyu yakar ve koruma özelliğini yitirir. Kaynak sonrası o bölgenin “soğuk galvaniz spreyi” veya çinko bakım boyaları ile onarılması şarttır. En doğrusu, kaynak bittikten sonra galvaniz yapmaktır.

3. Beyaz Pas (White Rust) nedir?

Taze galvanizlenmiş malzemeler, yağmur altında veya nemli ortamda üst üste, havasız şekilde stoklanırsa yüzeyde beyaz tozlu bir tabaka oluşur. Bu Çinko Oksit’tir. Genellikle yüzeyseldir ve kaplama ömrünü bitirmez. Havalandırıldığında geçer.

Geleceği Paslandırmayın

Çelik güçlüdür, ancak galvanizle ölümsüzleşir. Projelerinizin sürdürülebilirliği, güvenliği ve ekonomisi için korozyon riskini şansa bırakmayın.

İES Galvaniz, 14 metrelik dev galvaniz kazanı, üstün teknolojisi ve uzman mühendis kadrosuyla çeliğinize değer katmaya hazırdır. İster tek bir direk, ister binlerce tonluk bir santral projesi olsun; kaliteden ödün vermeyen yaklaşımımızla yanınızdayız.