Çelik endüstrisinde ve metal imalat sektöründe en sık yaşanan kavram kargaşalarından biri, “galvanizli çelik” teriminin kullanımıdır. Bir proje şartnamesinde sadece “galvaniz kaplama yapılacaktır” ibaresinin yer alması, uygulamada büyük hatalara kapı aralar. Çünkü piyasada genel adıyla “galvaniz” olarak bilinen iki temel yöntem vardır: Sıcak Daldırma Galvaniz ve Elektro Galvaniz.

Her iki yöntem de çeliği korumak için çinko kullanır, ancak benzerlikleri burada sona erer. Biri metalurjik bir “dönüşüm” iken, diğeri sadece kozmetik bir “örtü”dür. Yanlış seçim, dış mekanda kullanılacak bir yapının 6 ayda paslanmasına neden olabilirken; doğru seçim 50 yıllık bir koruma sağlar.

Bu kapsamlı teknik rehberde, Sıcak Daldırma Galvaniz ile Elektro Galvaniz arasındaki moleküler farkları, korozyon dirençlerini, maliyet analizlerini ve hangi yöntemin hangi proje için uygun olduğunu, TS EN ISO 1461 ve ISO 2081 standartları ışığında inceleyeceğiz.

Temel Tanımlar: Süreçler Nasıl İşler?

Farkları anlamak için önce sürecin kimyasına bakmak gerekir.

Sıcak Daldırma Galvaniz (Hot Dip Galvanizing – HDG) Nedir?

Bu işlem, demir veya çelik malzemelerin, yaklaşık 450°C sıcaklıktaki erimiş çinko banyosuna daldırılması sürecidir. Malzeme havuza girdiği anda, çelik yüzeyindeki demir ile havuzdaki çinko reaksiyona girer. Bu sadece bir kaplama değil, bir alaşım oluşumudur. Çinko, çeliğin yüzeyine nüfuz eder ve onunla bütünleşir.

Elektro Galvaniz (Electroplating / Zinc Plating) Nedir?

Halk arasında “Soğuk Galvaniz” olarak da bilinen bu işlem, bir elektroliz yöntemidir. Çinko anotlar ve çelik katotlar kullanılarak, elektrik akımı yardımıyla çinko iyonlarının metal yüzeyine taşınması ve orada birikmesi prensibine dayanır. İşlem sırasında ısı kullanılmaz, çinko metalin içine işlemez, sadece yüzeyine yapışır.

1. FARK: Metalurjik Bağ vs. Mekanik Tutunma (En Temel Fark)

İki yöntem arasındaki en kritik fark, çinkonun çeliğe nasıl tutunduğudur.

• Sıcak Daldırma Galvaniz (Difüzyon): Daldırma işlemi sırasında oluşan ısı, demir ve çinkonun atomik düzeyde birbirine karışmasını sağlar. Yüzeyde dışarıdan içeriye doğru Eta, Zeta, Delta ve Gamma adı verilen alaşım tabakaları oluşur. Bu tabakalar, kaplamanın çelikten ayrılmasını imkansız kılar. Kaplama, çeliğin derisi gibidir; kazısanız bile altından alaşım tabakası çıkar.
• Elektro Galvaniz (Adhezyon): Bu yöntemde çinko, çelik yüzeyine elektriksel çekim gücüyle mekanik olarak tutunur. Arada bir alaşım tabakası yoktur. Bu durum, boyaya benzer. Darbe aldığında veya büküldüğünde, kaplama kabuk gibi kalkabilir veya soyulabilir.

2. FARK: Kaplama Kalınlığı ve Mikron Değerleri

Koruma süresi, doğrudan çinko kalınlığına bağlıdır. “Ne kadar çok çinko, o kadar uzun ömür” kuralı geçerlidir.

• Sıcak Daldırma Standartları (TS EN ISO 1461): Bu standart, malzemenin et kalınlığına göre minimum kaplama değerlerini belirler. Örneğin, 6 mm’den kalın çeliklerde (enerji nakil direkleri, çelik konstrüksiyon vb.) ortalama kaplama kalınlığı 85 mikron (µm) ve üzeridir. İES Galvaniz tesislerinde bu değer genellikle 100-120 mikron seviyelerine ulaşır.
• Elektro Galvaniz Standartları (TS EN ISO 2081): Elektro kaplamalar çok daha incedir. Genellikle 3 ila 15 mikron arasında değişir. Daha kalın yapmak teknik olarak mümkün olsa da, işlem süresi ve enerji maliyeti nedeniyle ekonomik değildir.
• Sonuç: Sıcak daldırma galvaniz, elektro galvanize göre ortalama 10 kat daha kalın bir koruma kalkanı sunar.

sıcak daldırma galvaniz mi elektro galvaniz mi?

3. FARK: Korozyon Direnci ve Hizmet Ömrü

Mühendislerin ve yatırımcıların en çok ilgilendiği konu “Dayanıklılık”tır.

• Tuz Testi vs. Gerçek Hayat: Elektro galvanizli ürünler, laboratuvar ortamındaki tuz testlerinde (Salt Spray Test) belirli bir süre dayanabilir. Ancak gerçek atmosfer koşullarında (UV ışınları, yağmur, rüzgar, endüstriyel gazlar) bu ince tabaka hızla aşınır.
• Atmosferik Dayanım: Dış ortamda kullanılacak bir otokorkuluk veya aydınlatma direği, eğer elektro galvaniz ile kaplanmışsa, ilk kış mevsiminde pas kusmaya başlar. Sıcak daldırma galvaniz ise C3 sınıfı (şehir içi) bir atmosferde 50 yıl, C5 sınıfı (deniz kenarı) bir ortamda ise 20 yıl bakım gerektirmeden dayanır.
• Bariyer Etkisi: Elektro kaplama çizildiğinde, altındaki çelik hemen paslanır. Sıcak daldırmada ise katodik koruma (kurban anot etkisi) çok daha güçlü çalışır ve derin çiziklerde bile pasın yürümesini engeller.

4. FARK: Sertlik ve Aşınma Direnci (Zırh Etkisi)

Malzemeler şantiyeye ışınlanmaz; kamyonlarla taşınır, vinçlerle indirilir, montaj sırasında darbe alır.

• Alaşım Sertliği: Sıcak daldırma galvaniz işleminde oluşan demir-çinko alaşım tabakalarından “Delta” fazı, baz metal olan çelikten bile daha serttir. (Çelik sertliği yaklaşık 160 DPN iken, Delta tabakası 244 DPN sertliğindedir). Bu, malzemenin fiziksel darbelere ve sürtünmeye karşı bir zırh gibi korunmasını sağlar.
• Saf Çinko: Elektro galvanizin yüzeyi %100 saf çinkodur. Çinko yumuşak bir metaldir. Bu nedenle elektro kaplamalı parçalar, nakliye sırasında birbirine sürterek kolayca çizilir ve koruyucu tabakasını kaybeder.

5. FARK: Estetik Görünüm (Parlaklık mı, Matlık mı?)

Müşteri algısında en büyük yanılgı burada yaşanır: “Parlak olan kalitelidir.”

• Elektro Galvaniz: Pürüzsüz, parlak, ayna gibi bir görüntüye sahiptir. Mavi, sarı veya siyah pasivasyon renkleri alabilir. Bu nedenle iç mekanlarda, mobilya aksesuarlarında, vidalarda ve hırdavat ürünlerinde estetik amaçlı tercih edilir.
• Sıcak Daldırma Galvaniz: Daha mat, gri ve kristalli (spangle) bir yapıya sahiptir. Tamamen endüstriyel ve doğal bir görünümdür. Zamanla havayla temas ettikçe matlaşarak “çinko patinası” oluşturur. Bu matlaşma, korumanın devam ettiğinin işaretidir.
• Uyarı: Bir enerji direği veya dış cephe çeliği alırken parlaklığına değil, kaplama kalınlığına bakılmalıdır. Parlak elektro galvaniz, dış ortamda yanıltıcı bir güzelliktir; geçicidir.

6. FARK: Kapsama Alanı ve “Faraday Kafesi” Etkisi

Karmaşık geometrik şekillerde (boru içleri, kutu profiller, köşeler) koruma nasıl sağlanır?

• İç Yüzeyler: Sıcak daldırma galvaniz bir sıvı işlemidir. Erimiş çinko, suyun girdiği her yere girer. Bir borunun veya poligon direğin içi, dışı, kaynak dikişleri eşit kalınlıkta kaplanır.
• Faraday Kafesi Etkisi: Elektro galvaniz, elektrik akımıyla çalışır. Fizik kuralları gereği (Faraday Kafesi), elektrik akımı iç köşelere, kuytu noktalara ve boru içlerine ulaşamaz. Bu nedenle elektro kaplamalı bir profilin dışı parlakken, içi tamamen korumasız (ham çelik) kalır. İçten başlayan korozyon, malzemeyi kısa sürede çürütür.

sıcak daldırma galvaniz mi elektro galvaniz mi?

7. FARK: Maliyet Analizi (İlk Yatırım vs. Ömür Boyu Maliyet)

Hangi yöntem daha ekonomik? Cevap, “zaman” perspektifine göre değişir.

• Birim Fiyat: Elektro galvaniz, çok daha az çinko tükettiği ve ince olduğu için başlangıç maliyeti (kg başına fiyatı) daha düşük olabilir. Özellikle küçük bağlantı elemanlarında (cıvata, somun) ekonomiktir.
• LCC (Yaşam Döngüsü Maliyeti): Dış ortamda kullanılacak tonajlı bir çelik için elektro galvaniz seçilirse, 2 yılda bir boya veya yenileme gerekecektir. Bu bakım maliyetleri eklendiğinde, elektro galvaniz sıcak daldırma galvanizden katbekat pahalıya gelir.
• Ölçek Ekonomisi: Ağır çelik yapılar, konstrüksiyonlar ve direkler için sıcak daldırma galvaniz, ton başına maliyet ve 50 yıllık bakımsızlık garantisiyle rakipsizdir.

Hangi Proje İçin Hangi Yöntem Seçilmeli? (Karar Tablosu)

Özetle, “daha iyi” yöntem yoktur, “amaca uygun” yöntem vardır. Projenizin ihtiyaçlarına göre şu tabloyu kullanabilirsiniz:

Sıcak Daldırma Galvaniz Kullanım Alanları

• Enerji Nakil Hatları ve Yüksek Gerilim Direkleri.
• Otokorkuluk Sistemleri ve Yol Bariyerleri.
• Solar Taşıyıcı Sistemler (GES Konstrüksiyon).
• Çelik Köprüler, Üst Geçitler.
• Dış Mekan Kent Mobilyaları ve Aydınlatma Direkleri.
• Tarım ve Hayvancılık Ekipmanları.

Elektro Galvaniz Kullanım Alanları

• İç mekan mobilya aksesuarları ve menteşeler.
• Vidalar, somunlar (Düşük tolerans gerektiren dişli parçalar).
• Otomotiv gövde sacları (Üzerine otomotiv boyası atılacağı için).
• Beyaz eşya panelleri.
• Market raf sistemleri (Kuru ortam).

            Projenizi Riske Atmayın

Eğer projeniz dış mekanda, nemli ortamda veya ağır sanayide yer alacaksa; parlak görünümüne aldanarak elektro galvanizi tercih etmek, mühendislik açısından büyük bir hatadır. Korozyon affetmez.

İES Galvaniz olarak, Osmaniye’deki tesislerimizde 14 metre galvaniz havuzu kapasitemizle, sadece sıcak daldırma galvaniz hizmeti veriyoruz. Çünkü ağır sanayi ve altyapı projeleri için tek geçerli, bilimsel ve ekonomik koruma yönteminin bu olduğunu biliyoruz.

Çelik yapılarınızın ömrünü şansa değil, TS EN ISO 1461 standartlarına emanet edin.