Bir şehrin kimliği, sadece binalarıyla değil, o binaları birbirine bağlayan sokakların, caddelerin ve meydanların kalitesiyle belirlenir. Gündüz vakti kentsel silüetin birer mimari parçası olan aydınlatma direkleri, gece olduğunda şehrin güvenliğini, konforunu ve estetiğini belirleyen en önemli unsura dönüşür. Modern şehircilik anlayışında, aydınlatma direği seçimi artık sıradan bir satın alma işlemi değil; mühendislik, mimari ve güvenlik parametrelerinin bir arada değerlendirildiği stratejik bir karardır.
Yanlış seçilmiş bir direk; yetersiz aydınlatma nedeniyle trafik kazalarına, korozyona yenik düşerek kamu bütçesi zararına veya statik hesap hataları nedeniyle devrilerek can güvenliği riskine yol açabilir.
1. Poligon Aydınlatma Direği Nedir? Neden Tercih Edilir?
Geleneksel “boru” tipi direkler yerini hızla “poligon” (çokgen) kesitli direklere bırakmaktadır. Peki, neden? Poligon aydınlatma direkleri, çelik sacın boyuna kesildikten sonra abkant preslerde bükülerek çokgen (genellikle 8 veya 12 köşe) formuna getirilmesi ve boyuna kaynakla birleştirilmesiyle üretilir.
Poligon Kesit ve Yapısal Üstünlük
Dairesel bir boru ile karşılaştırıldığında, poligon yapı mühendislik açısından “mukavemet momenti” daha yüksek bir form sunar. Köşeli yapı, sacın büküm noktalarında sertleşmesini sağlar. Bu sayede, aynı rüzgar yüküne dayanmak için boru direğe göre daha ince sac kullanılabilir. Bu da direğin daha hafif, nakliyesinin daha kolay ve maliyetinin daha optimize olmasını sağlar.
Aerodinamik ve Rüzgar Direnci
Yüksek direklerde en büyük düşman rüzgardır. Rüzgar, dairesel yüzeylerde “Vortex Shedding” denilen girdaplar oluşturarak direğin rezonansa girmesine ve titremesine neden olabilir. Poligon direklerin köşeli yüzeyleri, rüzgar akışını kırarak bu girdap etkisini sönümler. Bu aerodinamik avantaj, direğin yorulma ömrünü uzatır ve üzerindeki armatürlerin sarsıntıdan zarar görmesini engeller.
Modern Şehir Mimarisine Uyum
Estetik açıdan bakıldığında, poligon direklerin keskin ve net hatları, modern mimarinin cam ve çelik ağırlıklı yapılarıyla mükemmel bir uyum sağlar. Eski tip, hantal boru direklerin aksine, konik (tabandan tepeye daralan) yapısıyla gökyüzüne doğru zarif bir yükseliş sergiler.
2. Projenize Uygun Direk Seçim Kriterleri: Teknik Rehber
Bir aydınlatma direği sipariş etmeden önce, projenin ihtiyaçlarını doğru analiz etmek gerekir. “Standart bir direk” yoktur; “projeye uygun direk” vardır.
A. Yükseklik Belirleme (Hangi Yola Hangi Boy?)
Direk boyu, aydınlatılacak alanın genişliğine ve istenen ışık seviyesine (lüks değeri) göre belirlenir:
- 3m – 6m (Dekoratif/Park Tipi): İnsan ölçeğindeki alanlar içindir. Parklar, yürüyüş yolları, site bahçeleri ve dar sokaklarda kullanılır. Göz hizasına yakın olduğu için estetik detaylar önemlidir.
- 8m – 10m (Cadde Tipi): Şehir içi ara caddeler, sanayi sitesi yolları ve mahalle bağlantı yolları için idealdir. Genellikle 100W – 150W LED armatürlerle kombine edilir.
- 12m ve Üzeri (Bulvar/Otoyol Tipi): Geniş bulvarlar, otoyollar ve kavşaklar için kullanılır. Işığın homojen dağılımı için yükseklik şarttır. 12 metrenin üzerindeki direkler genellikle 2 parça (teleskopik geçme) olarak üretilir ancak İES Galvaniz, özel üretim yeteneğiyle tek parça çözümler de sunabilir.
B. Konsol (Armatür Kolu) Tasarımı
Direğin tepesindeki konsol, ışığın yola düşüş açısını belirler.
- Konsol Sayısı: Yolun sadece bir tarafını aydınlatacaksanız Tekli, refüj ortasından her iki tarafı aydınlatacaksanız Çiftli (T Tipi veya V Tipi), kavşak göbeğinden 360 derece aydınlatma yapacaksanız Üçlü veya Dörtlü konsol seçmelisiniz.
- Konsol Açısı: Standart olarak 5°, 10° veya 15° açılar kullanılır. Açı arttıkça ışık daha uzağa gider (Throw), ancak direk dibindeki aydınlık azalır. Şehir içi yollarda genellikle 5-10 derece tercih edilir.
- Tasarım: Sadece borudan bükülmüş “Standart Konsol” veya lazer kesim motifli “Dekoratif Konsol” seçenekleri, projenin bütçesine ve prestijine göre değerlendirilmelidir.
C. Rüzgar Yükü Bölgesi Analizi (Statik Hesap)
Türkiye coğrafyası rüzgar hızı bakımından 3 ana bölgeye ayrılır. Antalya’daki (I. Bölge – 80 km/s rüzgar) bir direk ile Çanakkale veya Erzurum’daki (III. Bölge – 130 km/s rüzgar) bir direğin sac kalınlığı aynı olamaz.
- Risk: III. bölgeye I. bölge direği dikerseniz, ilk fırtınada direk devrilir.
- Çözüm: İES Galvaniz mühendisleri, projenizin bulunduğu ile göre statik hesap yaparak en güvenli sac kalınlığını ve taban çapını belirler.
3. TEDAŞ Şartnamesi ve Standartlara Uygunluk
Özellikle kamu projelerinde ve elektrik dağıtım şirketlerine (EDAŞ) devredilecek işlerde, TEDAŞ şartnameleri (MYD/2006-052) kanun niteliğindedir.
TEDAŞ Tip Proje Onayı Nedir?
TEDAŞ, her bir direk boyu ve rüzgar bölgesi için standart bir “Tip Proje” belirlemiştir. Bu projede direğin tepe çapı, taban çapı, sac kalınlığı, flanş ölçüsü ve ankraj detayı sabittir.
Avrupa Standartları (EN 40) ve CE İşareti
İhracat projeleri veya AB fonlu yerel projeler için TS EN 40-5 standardı aranır. Bu standart, malzeme kalitesinden (S235/S355) kaynak dikişinin kalitesine ve kapı detaylarına kadar katı kurallar içerir. İES Galvaniz, CE işaretleme yetkisine sahip nadir üreticilerden biridir ve ürünle birlikte Performans Beyanı (DoP) sunar.
Malzeme Kalitesi
Kaliteli bir direk, kaliteli çelikten doğar. İES Galvaniz, sertifikasız (hurda/çıkma) sac kullanmaz. Sadece Erdemir veya muadili sertifikalı üreticilerden alınan S235 JR veya S355 JR kalite çelik levhalar üretime girer.
4. Dayanıklılığın Sırrı: Sıcak Daldırma Galvaniz
Şehirlerdeki direkler; egzoz gazlarına, asit yağmurlarına, köpek idrarına ve kışın yollara atılan buz çözücü tuzlara maruz kalır. Bu ortamda korumasız çelik 1-2 yılda çürür. Boya ise 3-4 yılda dökülür. Tek kesin çözüm: Sıcak Daldırma Galvaniz.
TS EN ISO 1461 Standartlarında Kaplama
İES Galvaniz tesislerinde üretilen her direk, imalat bittikten sonra kimyasal temizlikten geçer ve 450°C’deki erimiş çinko havuzuna daldırılır. Bu işlem, çelik ile çinkonun moleküler düzeyde birleşmesini sağlar. Sonuçta oluşan kaplama, darbelere dayanıklıdır ve çizilse bile “Katodik Koruma” sayesinde paslanmaz.
14 Metre Tek Parça Daldırma Avantajı (Kritik Nokta)
Piyasadaki birçok galvanizcinin havuzu 7-8 metredir. 10 veya 12 metrelik bir direği kaplamak için direği önce bir ucundan, sonra diğer ucundan daldırırlar (Çift Daldırma).
- Sorun: Bu yöntem direğin tam ortasında çirkin bir “ek izi” bırakır. Ayrıca direk iki kez ısındığı için yamulma (çarpılma) riski artar.
- İES Galvaniz Farkı: Bizim 14 metre uzunluğundaki galvaniz kazanımız sayesinde, en uzun aydınlatma direklerini bile tek seferde (tek daldırma) kaplıyoruz. Ek izi yok, renk farkı yok, yamulma yok. Pürüzsüz ve estetik bir yüzey garanti ediyoruz.
Poligon Aydınlatma Direği Seçim Rehberi
5. İmalat Teknolojisi: Sacdan Direğe Dönüşüm
Kalite, detaylarda gizlidir. İES Galvaniz’in üretim parkuru, hatayı minimize edecek teknolojilerle donatılmıştır.
CNC Kesim ve Hassas Büküm
Direklerin gövde sacı, CNC plazma tezgâhlarında milimetrik hassasiyetle kesilir. Ardından yüksek tonajlı tandem abkant preslerde bükülür. Bu hassasiyet, direğin iki ucunun birleştiğinde tam öpüşmesini ve düzgün bir poligon form almasını sağlar.
Otomatik Kaynak Teknolojisi
Poligon direğin en zayıf olmaya müsait yeri boyuna kaynak dikişidir. İES Galvaniz’de bu işlem manuel değil, tam otomatik tozaltı veya gazaltı kaynak robotları ile yapılır. Bu sayede kaynak nüfuziyeti %100 olur ve gözle görülmeyecek kadar düzgün bir dikiş elde edilir. TEDAŞ ve EN 40 standartları bu sürekliliği şart koşar.
Kapı ve Sigorta Detayları
Direk gövdesindeki müdahale kapağı, genellikle en çok paslanan ve sorun çıkaran yerdir.
- İES Çözümü: Kapaklarımız lazer kesimle, gövdeye tam oturacak (flush) şekilde üretilir. İçerisinde sigorta otomat rayı ve topraklama cıvatası (earthing stud) kaynaklı olarak hazır bulunur. Kapak contalıdır ve yağmur suyu almaz.
6. Akıllı Şehirler (Smart Cities) ve Poligon Direkler
Geleceğin şehirlerinde direkler sadece aydınlatma aracı değildir; şehrin dijital omurgasıdır.
Çok Fonksiyonlu Kullanım
Poligon direklerin mukavemetli yapısı, üzerlerine ek yükler binmesine olanak tanır.
- Entegrasyon: İES Galvaniz, talebe göre direkleri; MOBESE kameraları, Wi-Fi hotspot cihazları, hava kalitesi sensörleri veya trafik sinyalizasyon lambalarını taşıyacak şekilde özel olarak tasarlayıp üretebilir.
Estetik Boya Uygulamaları (Duplex Sistem)
Eğer projenizde kurumsal renkler veya özel bir estetik aranıyorsa (örneğin siyah, antrasit gri veya koyu yeşil), galvaniz üzerine Elektrostatik Toz Boya veya yaş boya uygulaması yapıyoruz. Bu “Duplex Sistem”, korozyon direncini 1.5 – 2 katına çıkarırken şehre görsel bir değer katar.
7. Montaj ve Ankraj (Foundation) Rehberi
En kaliteli direk bile yanlış monte edilirse devrilir. Temel (ankraj) aşaması hayati önem taşır.
Ankraj (J-Bolt) Montajı ve Şablon Kullanımı
Direk siparişinizle birlikte size bir ankraj seti (saplamalar, somunlar, pullar) ve bir montaj şablonu göndeririz.
- Uyarı: Beton dökülürken bu şablonu mutlaka kullanmalısınız. Şablon, cıvataların direk tabanındaki deliklere tam denk gelmesini sağlar. Şablonsuz dökülen betonlarda cıvata eksenleri kayar ve direk montajı yapılamaz.
Montaj Aşamaları
- Temel Hazırlığı: Projeye uygun ebatta beton kaide dökülür ve ankrajlar yerleştirilir.
- Direk Hazırlığı: Yerdeyken armatür ve kablo montajı yapılır.
- Kaldırma: Direk, vinç yardımıyla (galvanizi çizmemek için bez sapan kullanılarak) kaldırılır.
- Sabitleme: Taban plakası ankrajlara geçirilir. Somunlar tork anahtarı ile sıkılır.
- Denge Ayarı: Somunların altındaki ayar somunları ile direğin şakülü (dikliği) ayarlanır.
8. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Poligon direk fiyatları neye göre değişir?
Fiyat temel olarak direğin ağırlığına (sac kalınlığı ve boyu) ve çinko maliyetlerine göre belirlenir. Ayrıca konsol tipi ve özel boya istekleri fiyatı etkiler.
- TEDAŞ tipi direk ile “Piyasa İşi” arasındaki fark nedir?
TEDAŞ tipi direk, devletin belirlediği minimum sac kalınlığına ve galvaniz standardına uymak zorundadır. “Piyasa malı” denilen ürünlerde genellikle daha ince sac ve düşük kalite galvaniz kullanılır. Güvenlik ve ömür açısından TEDAŞ tipinden şaşmamak gerekir.
- Galvanizli direk boyanabilir mi?
Evet, galvaniz üzerine boya (Duplex Sistem) yapılabilir ve çok dayanıklı olur. Ancak taze galvaniz yüzeyine doğrudan boya atılmaz; önce yüzey pürüzlendirme veya astar (wash primer) işlemi gerekir. İES Galvaniz bu hizmeti profesyonelce sunar.
- Teslimat süresi nedir ve nakliye nasıl yapılır?
Yüksek kapasitemiz sayesinde standart direkleri stoktan veya çok kısa sürede teslim edebiliyoruz. Poligon direklerin konik yapısı sayesinde direkleri iç içe (teleskopik) geçirerek yüklüyoruz. Bu sayede bir tıra 2-3 kat daha fazla direk sığıyor ve nakliye maliyetiniz düşüyor.
Estetik, Güvenlik ve Uzun Ömür Dengesi
Aydınlatma direği seçimi, bir kez yapılan ve şehrin silüetini 30-40 yıl boyunca etkileyen bir yatırımdır. Ucuz ve standart dışı çözümler, kısa vadede paslanma, bakım maliyeti ve güvenlik riski olarak geri döner.
İES Galvaniz, 14 metrelik tek parça galvaniz teknolojisi, TEDAŞ ve EN 40 onaylı üretimi ve mühendislik birikimiyle, projenizin değerini artıracak çözümler sunar. Şehrinizi aydınlatırken risk almayın, işin uzmanına güvenin.
Projenize Özel Aydınlatma Direği Teklifi Alın.
Teknik ekibimizle iletişime geçin, rüzgar yükü analizi ve doğru direk seçimi konusunda destek alın.
